کوردستان

ئەمڕۆ نوێترین روپێوی دیموگرافی ھەرێمی کوردستان بڵاودەکرێتەوە


ھەولێر: سیروان حسێن

ئەمڕۆ پێنجشەممە ١٣-٩-٢٠١٨ لە شاری ھەولێر نوێترین روپێوی دیموگرافی ھەرێمی کوردستان بڵاو دەکرێتەوە کە نزیکەی ساڵێکە ئاژانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان و رێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی لەگەڵ دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، کار لەسەر روپێوی دیموگرافی ھەرێمی کوردستان دەکەن، بەجۆرێک کە ئەمە دەبێتە یەکەم روپێو کە لە دوای ١٩٨٧وە لە ھەرێمی کوردستان ئەنجامدەدرێت. کە تیایدا باس لە قەبارەی خێزان و  خێزانی خۆژێن و داھاتی مانگانەی خێزانەکان و تەمەن و تەمەنی پێکھێنانی ھاوسەرگیری لە کوردستان و ئاماری خوێندن و چەندین ئاماری دیکەش خراونەتەڕوو.
 
بەپێی روپێوە نوێیەکە کە کوردسات نیوز بەشێکی زانیارییە سەرەکییەکانی ناو راپۆرتەکەی دەستکەوتووە ئەوە ھاتووە کە: قەبارەی خێزان لە ٦.٢ کەسەوە کەمیکردووە بۆ ٥.١ کەس.

ھاوکات رێژەی خۆژیاندن لە ھەرێمی کوردستان دوو بەرامبەر بۆتەوە بە جۆرێک لە ١٩٨٧ بۆ ٢٠١٧ رێژی ئەو کەسانەی گوندنشینن و تەمەنیان لە خوار ١٥ ساڵەوەیە، ٣٧%ن.

سێ لەسەر چواری خێزانەکانی ھەرێمی کوردستان خاوەنی خانووی تایبەتی خۆیانن، کە بەستراوەتەوە بە ئاو و کارەبای نیشتمانییەوە.

٨٧٪ ی خێزانەکانی ھەرێمی کوردستان داھاتی مانگانەیان لە یەک ملیۆن دینار کەمترە، ئەمە دەکرێت ببەسترێتەوە بەوەی کە ئابووری ھەرێمی کوردستان ئابوورییەکی مشەخۆرییە.

دوو لەسەر سێی خێزانەکان لەسەر مووچەی حکومەت دەژین و٣٠٪ی ھێزی کاری ھەرێمی کوردستان لە کەرتی تایبەتە ٢٠٪ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە ١٨ بۆ ٣٤بێ ھیوا بوونە لە دۆزینەوە کار.

٣٥٪ی دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان تەمەنیان لە خوار ١٥ ساڵییەوەو لە٦١٪ی دانیشتوانیش سەر بە گروپە چالاکەکانن.

لە٤٪ دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان تەمەنیان لە سەروی ٦٤ ساڵییەوەیە کە لە ١٩٨٧دا ٤٧%ی دانیشتوان سەر بە گرووپە چالاکەکانی کۆمەڵگە بوون.

لە بەشێکی دیکەی راپۆرتەکەدا جەخت لە سەر تەمەنی پڕۆسەی ھاوسەرگیری لە کوردستان کراوەتەوە، بە جۆرێک پیاوان لە تەمەنی ٢٤.٥ و ئافرەت لە تەمەنی ٢٠.٧ پڕۆسەی ھاوسەرگیری ئەنجام دەدەن.

سەبارەت بەو ژنانەشی کە جیابوونەتەوە یان پیاوەکانیان مردوون لە ٢٠٪ی یان تەمەنیان لەنێوان ٢٠ بۆ ٢٤ ساڵیدایە، ئەوەشھاتووە کە لە  ٩٤٪ی ئەو ژنانەی تەمەنیان لە سەرووی ٦٤ ساڵییەوەیە بێوەژنن.

لە راپۆرتەکەدا ئەوەش ھاتووە کە لە  ٨٠٪ی دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان خوێندەوارن، بەجۆرێک ئەوانەی تەمەنیان لە٦٥ ساڵ بەسەرەوەیە، پێنج ئەوەندەی گەنجەکان ئەگەری ئەوەیان ھەیە کە خوێندنی سەرەتاییان نەخوێندبێت. لەم رووەشەوە ٦٥٪ی پیاوان و ٤٤٪ی ژنان خوێندەوارن.

لە بەشێکی دیکەی راپۆرتەکەدا ئاماژە بە تەمەنی کارکردنی دانیشتوانی ھەرێم لە کەرتی گشتی و تایبەت و ئازادکراوە، بەجۆرێک زیاتر لە ٤٠%ی دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان لەوانەی تەمەنیان لەنێوان ١٥ بۆ ٦٤ ساڵدایە، کاردەکەن ١٥٪ی ئەو ژنانەی کە تەمەنیان بۆ کارکردن گونجاوە کار دەکەن و لە ٧٠٪ی ئەو پیاوانەی تەمەنیان بۆ کارکردن گونجاوە کاردەکەن. لەم رووەوە نزیکەی نیوەی ئەو کەسانەی لە کەرتی گشتیدا کار دەکەن بەشێوەیەکە کە ٧٥٪ی ئەو ژنانەی کار دەکەن لە کەرتی گشتیدان و لە ٤٤٪ی ئەو پیاوانەی کار دەکەن بەھەمانشێوە لە کەرتی گشتیدان لە ١٢% لە کەرتی تایبەت لە٢١% خاوەنی کاری ئازادن.

سەبارەت بە ژنانی ماڵەوەش لە راپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە لە ھەرێمی کوردستان لە سەدا٧٨ بۆ ٩٣ی ئەو ژنانەی تەمەنیان لە نێوان ٢٥ بۆ ٦٤ ساڵدایە، ژنی ماڵەوەن.

لە بارەی داھاتی خێزانەکانیش ئەوە ھاتووە کە نزیکەی ٣٦%ی خێزانەکان داھاتی مانگانەیان کەمتر لە ٥٠٠ ھەزار دینارە، بەجۆرێک ٥١٪%ی خێزانەکان داھاتی مانگانەیان لەنێوان ٥٠٠ بۆ یەک ملیۆن دینارە، بۆ زیاتریش تەنھا لە ١٣٪ی خێزانەکان داھاتی مانگانەیان لە سەرەوەی یەک ملیۆن دینارەوە.

سەبارەت بە ھاوبەشی دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان بە مۆلیدەی گەڕەکانەوە ئەوە ھاتووە کە ٨٩٪ خێزانەکان ھاوبەشی موەلیدەی گەڕەکەکانن و لە ٢%ی خێزانەکان توانای ئەوەیان ھەیە موەلیدەی خۆیان ھەبێت.

ھەروەھا لە ٤٣٪ی خێزانەکان ئۆتۆمبێلی تایبەتی خۆیان نییە و لە ٥٤٪ی خێزانەکان ئینتەرنێتیان نییە و لە ١٩٪ی خێزانەکان بێ مۆبایلی زیرەکن.

سەبارەت بە خێزانە ئاوارەکانیشەوە ئاماژە بەوە کراوە کە لە ١٤٪ی خێزانە ئاوارەکان، لەلایەن ژنانەوە دەژێندرێن.

لە روپێوەکەدا ئەوەش خراوەتەڕوو کە نەخۆشی و مردنی لەناکاو ھۆکاری سەرەکی مردنە لە ھەرێمی کوردستان بەتایبەت لە نێوان تەمەنی٣٤ ساڵی بەسەرەوە.

ژمارەی دانیشتوانی ھەرێمی کوردستانیش بەپێی روپێوەکە لە ٢٠١٤  پێنج ملیۆن و ١٢٢ ھەزار و ٧٤٧ کەسە.




2 مانگ پێشتر - Sep 13 2018 8:50AM
Print Friendly and PDF
زیاتر