وتار
ڕیفراندۆم لە کوردستان
شادمان مەلا حەسەن
لە دوای دامەزراندنی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٥، دروست بوونی دەوڵەت چەند قالبێکی نێودەوڵەتی وەرگرت، یاخود جۆرێک لە یاسابەندی بۆ گەیشتن بەسەربەخۆیی. نەتەوە یەکگرتووەکان چەندین بڕیاری ھەیە لەسەر مافی چارەنووس، بەڵام ھیچ نەتەوەو پێکھاتەیەکی دیاری نەکردووە کە مافی چارەنووسی ھەیە، تەنھا ئەو حاڵەتانەی کە ھەردوو لایەنی کێشەکە گەیشتبنە ئەنجامێک کەوا نەتەوە یەکگرتووەکان سەرپەرشتیان بکات و بڕیار لە چارەنووسیان بدات. نموونەی دروست بوونی دەوڵەتی تازە لە دوای دامەزراندنی نەتەوە یەکگرتووەکان زۆرە. نمونەی ھیندستان و پاکستان و بەنگلادێش. نموونەی سەربەخۆیی کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت و یوگسلافیاو چیکۆسڵۆڤاکیا. نموونەی تری وەک تەیموری خۆرھەڵات و باشوری سودان. نزیکترین ئەزموون لە ئێمە وەک باشوری کوردستان. ئەزموونی باشوری سودانە. لە چەندین رووەوە خالی ھاوبەشمان ھەیە. لە ئێستادا ئەنجامدانی ریفراندۆم لە کوردستان زۆر گەرم و گوڕە. لە کاتێکدا نازانرێ ئایا ئەم ریفراندۆمە کێ بڕیاری لێدەدات. تەنھا تاک لایەنە کورد دەیکات. ئەو دامەزراوە شەرعیەی کورد کامەیە کە ریفراندۆم دەکات. ئایا پەرلەمانی عێراقی رەزامەند دەبێت لەسەر ئەم ریفراندۆمە. ئەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە باری رەسمیاتەوە رۆڵی چیە. باشوری سودان خەرتوم رازی بوو. دوای رێکەتننامەی نیڤاشا لە ساڵی ٢٠٠٢. لە چەندین پڕۆتۆکۆل کە نەتەوە یەکگرتووەکان سەرپەرشتی دەکرد ئەوجا گەیشتنە ئەو ئەنجامەی لە ساڵی ٢٠٠٥ـەوە باشورو باکور چوونە ناو دەوڵەتێکی کۆنفیدڕالەوە، بۆ ماوەی شەش ساڵ لە ژێر ئەزمون بوون. چەندین لیژنە کاری لەسەر دیاری کردنی سنور کرد ئەوجا ریفراندۆدم کرا. لە سەرتای ساڵی ٢٠١١ گەلی باشور دەنگی بۆ جودابوونەوەدا. لە ١١/٧/٢٠١١ عومەر حەسەن بەشیر یەکەم سەرۆک بوو لە جوبای پایتەختی وڵاتە نوێیەکە ئامادەبوو بۆ ھەڵکردنی ئاڵای سەربەخۆیی. ھەر لەوێ باشوری سودان بووە ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان. نموونەی کۆسۆڤۆ لە ساڵی ٢٠٠٨ ریفراندۆمی تاک لایەنەی کرد زۆرینەی یەکێتی ئەوروپا دانی پێدانا نەتەوە یەکگرتووەکان ئیدارەی وڵات بەڕێوە دەبات، بەڵام لەبەرئەوەی سربیا رازی نەبووە، تاکو ئێستا کۆسۆڤۆ وەک دەوڵەتی سەربەخۆ مامەلەی لەگەل ناکرێ و نەبۆتە ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان. کەواتە ھەرێم کام نموونە ھەڵدەبژێرێ. لە ھەموو حاڵەتێک دەبێ بەغدا بھێنێتە سەر ئەو رایەی کە رەزامەند بێت لەسەر کێشەکە. داوا لە نەتەوە یەکگرتووەکان بکات بۆ گرتنە دەستی ئەم دۆسیە گرنگە. کەواتە باشوری کوردستان چۆن ھەنگاو دەنێ. وەک باشوری سودان یان کۆسۆڤۆ. کە ئێمە لە ھیچ یەک لەمانە کەمترنین. بەڵام میکانیزمی جێبەجێکردن وەک دەبینرێ ئەوە نیە کە ریفراندۆمی پێبکرێ بۆ سەربەخۆیی.
ئەم وتارە دەربڕی ڕاوبۆچونی نوسەر خۆیەتی و کوردسات نیوز لێی بەرپرس نیە
4/17/2017 6:59:34 PM
‌‌ بابەتەکانی تری نوسەر ...
شادمان مەلا حەسەن
شادمان مەلا حەسەن
شادمان مەلا حەسەن
شادمان مەلا حەسەن
شادمان مەلا حەسەن
شادمان مەلا حەسەن