وتار
کتێبەکە کراوەیەو حیسابەکە دانەخراوە
ستران عەبدووڵا
ئەم شتانە لەھەموو ئیمپراتۆریاو رەوتە سیاسیی‌و فیکرییەکانی دونیادا قەوماوە، مێرخاس‌و خانم خاسەکانی دونیا بە ئەزموون ئەم دەرکەوتەیان بینیوەو تاقیکردۆتەوە، عەرەب پێی دەڵێن: (یحدپ ھژا فی احسن العائلات)، یانی لە نەجیبزادەو ئەشرافی شارو وڵاتانیش بینراوە کە  لەقۆناغە راگوزەرییەکاندا ھەن دەکەون‌و دەڕوخێن‌و لەتاو کەوتنەکەیان پاساوی فیکری‌و ئایدۆلۆژی دەھێننەوە، قەوماوەو روویداوەو شۆکی ناوێ، کە ھەن شەرمیان نامێنێ‌و روویان نایە دانی پێدا بنێن کە گۆڕاون‌و وەک جاران نەماون.
بەھاکان ناکەون، ئەوانەی ئەکەون، ھەندێ ھەڵگری ئەو بەھایانەن کە تاوەکو بەھاو نرخەکان لەبرەودایە، ئەوان لەگەڵین، یان راستر بڵێین لەگەڵی دەڕۆن‌و کوردەواری گوتەنی «پایزە بران» ‌و تا بەھاکان‌و بەرجەستەکانی لەماڵ‌و دیوەخان، لە دا‌ودەزگاکاندا بەھاریانەو بوژاوەن، کە ئەوە نەماو، بەھاکان‌و ئایدیاکان کەوتنە تەنگانەوە،  تەنھا ھەر لەچێوەی مەکتەبی فیکری‌و رێبازی رووتدا قەتیس بوون، ئیتر پایزە براو، کوڕی رۆژ، لێی تەوەللا دەبن. ئەمە لەوێستگەکانی مێژووی رۆژھەڵات (بۆ نموونە لە نموونەی داودەزگای دەوڵەتداری جوگرافیای ئیسلام)‌و مێژووی رۆژئاواش (بۆ نموونە، لە نموونەی داودەزگای دەوڵەتی سۆڤێتی‌و دەوڵەتانی ئۆردوگای سۆشیالیستی) قەوماوەو بەرچاوە.
دووجار «خەلافەت» نەماوە کە موسڵمانان وایان زانی دینی موحەمەد پەیوەستی خەلیفەو داودەزگاکانی بوو. کە خەلافەتی عەباسیش کەوت ( ساڵی ١٢٥٨ی زاینی) وابوو، کە «خەلافەت»ی عوسمانی تێداچوو (١٩٢٣ی زاینی) ھەروابوو، بەڵام موسڵمانانی راستەقینە میحرابی باوەڕداریان لەدڵی خۆیاندا راگرتبوو، کۆدەکەی لە باوەڕی خۆیان بوو، نەک لە راڕەوەکانی کۆشکی خەلافەت، مەغۆل‌و تەتار لەبرەودا بوون، کە مەولانا ھات، کەمالیزم و ئیمپریالیزم ھەبوو کە سەعید نورسی پەیامەکانی نوری، بە»دەسخەت»، بە لایەنگرانی دەنووسییەوە، بیری نورسی وا بڵاوبوو کە ئێستا بەناڕەوایی بەناوی ئەوەوە حوکم دەکرێت. 
لەسەرتاسەری دونیادا سەدان حزب‌و رەوت‌و بزووتنەوەی چەپ ھەبوون کە فلسێک‌و قرشێکیان لە دەوڵەتی سۆڤێتی وەرنەدەگرت، کەچی باوەڕیان بە دادپەروەری‌و یەکسانی‌و ژیانێکی باشتر ھەبوو.
ھەشبوون پارەو پولی (رۆبڵ)ی سۆڤێتیان وەردەگرت‌و لەگەڵ کەوتنی (سۆشیالیزم)ەکەی مۆسکۆ، پەڕین‌و تڕین‌و توانەوە، ئەوەی پاوەری پارەی نەبوو بەڵام پاوەری پاوەڕی ھەبوو، مایەوەو لەسەر پێی خۆی وەستایەوە.
ئەمە بۆ ستایشی ئەندێشەی خەلافەت یان بۆ ستایشی ئیمپراتۆریای سۆڤێتی، یان ھەر ئایدۆلۆژیایەک نییە، بەڵکو بۆ ھێنانەوەی نموونەیە لەسەر ھێزی باوەڕو ئەندێشەی ھەر مرۆڤ‌و ھەر رەوتێک لەھەر زەمان‌و زەمینێکدا. ھەن دەمێنن و ھەشن خۆیان‌و فیکری خۆیان ملکەچی زۆرداریی باو و ستەمکاریی ھێزدار دەکەن.
بەشێک لەوانەی بیر‌و باوەڕیان وایە کە ئەو فیکرە، یان ئەم فیکرە کەوتووەو خەوتوو، بە خەیاڵ کیسە بۆ فیکری بەرامبەر ئەدوورنەوە، گوایە فیکری نەیاریان ئەبێتە ئەلتەرناتیڤ، سا بەڵکو شەفاعەتیان بۆ بکات، کە ئەوەیان بۆ دەکات کە بەخۆیان نەکراوە، لە بیریان نییە یان ئەزموونی تاڵی دیرۆک فەرامۆش دەکەن، ئەزموونێک لە نموونەی رەوتی سۆشیالیستیدا پێیان دەڵێت: لەوەتەی دەوڵەتی سۆشیالیستی شێوە سۆڤێتی کەوتووە، بەرەی نەیاری بەرامبەری، یانی سەرمایەداری، یەک کێشەی کۆمەڵایەتی جەوھەری چارەسەر نەکرد لە کێشەکانی دادپەروەری‌و یەکسانی‌و کەمکردنەوەی ھەژاری، بگرە ئەم ھەموو ئەرکە گەورانەشی بە (UN) ێکی بیرۆکراتی سپاردووە. بەپێچەوانەوە دەرکەوت وەک لە ئەدەبیاتی فیکری‌و سیاسیشدا باسی دەکرێت، ئەوی سەرمایەداری لە سەد ساڵی رابردوودا کردوویەتی بەقازانجی بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی لە ترس‌و لەبەر رکابەری رژێمی سۆشیالیستی بوو، کە ئەو نەما ئەو بەرپرسیارێتییەش کز بووەو سەرمایەداری بێ پەروا بووە. بای باڵی سەرکەوتن بادەدات‌و پێڕەوی خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی جێبەجێ دەکات.
ئەوانەی ئەمڕۆ لە کوردستان بیری کوردایەتی پێشکەوتنخواز‌و دیموکراتی بەجێدەھێڵن‌و پەیوەستی کاروانی، گوایە واقیعییەت‌و ھێزداری‌و ھەژموون دەبن، لە بیریان دەچێتەوە ئەوەی ئەو رەوتە کردوویەتی لە باشەو لە چاکە لە رکابەریی بەرامبەری کردوویەتی‌و ھەر ئەوەندە کە زانی (براوە)یە، لەویش پەشیمان دەبێتەوەو ھەموو سەرنشینە تازەکانی فڕێ دەداتە دەریاوە.
کوردایەتیی پێشکەوتنخواز، کە لە دەوڵەت‌و دەزگادا پایەدار بوو، ئەم (پایزە برا)یانە تەنزیریان بۆ دەکرد، باسکی دیموکراسی‌و پێشکەوتنخوازی ناو بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی کوردستان  کە گۆچانی بە دەست بوو، ئەمانە رێبواری رێگەکە بوون، ئەمما کە دۆخی پەڕینەوە قەوماوە، پەردە بەسەر یادەوەرییەکانیاندا دەدەن‌و پەلەیانە چۆن فریای کاروانی تر بکەون‌و بە ھەرزان‌و بەئاسانی باری فیکری‌و سیاسی راست‌و رەوا‌و رەوان بفرۆشن، بەڵام نموونە مێژووییەکان پێمان دەڵێن براوەی دونیای دوو جەمسەری چی کرد بۆ دونیای دوای سۆڤێت، ئەمانیش ھەر ئەوەندە وەفاداری ھەموو مانایەکی کوردایەتی دەبن.
پێش ئەو دەرکەوتانەی ئەمڕۆش دەزانین چەند ساڵە رەوتێکی پۆپۆلیستی، ئێژێ باوی کوردایەتی نەماوە، بە پێشکەوتنخواز‌و دێرینخوازییەوە، باو باوی بەرشەو ریاڵە، لەکاتێکدا خودی بەرشەو ریاڵیش ململانێی پەنھانن لەنێوان نەتەوەی بندەست‌و پاشای سەردەستدا.
نھا پاکانەخوازان وەک ئەوەی جاران تاوانێکیان کردبێت، ئاسەواری (تاوانەکانیان) دەشۆرن‌و پەیوەستی بێ بەھای زۆرداری‌و رەھایی دەبن. بێ ئاگان لەوەی (تاوانەکانیان) لە رابردوودا جوانترین تاوان‌و فیتنەگێڕیی فیکریی بوو، بە مانا جوانەکەی فیتنەگێڕی.
ئاخر کە بەژنی جوان دەگوترێ فیتنەبازە، واتا شەقامی چۆڵ‌و مەنگ دەھەژێنێ ‌و فیکری جوان ‌و تازەش ھەروایە، مەنگ‌و مات دەھەژێنێ.
ئەمڕۆ وایە،  وەرزی کۆچی ئەو باڵندانەیە لەساباتی خوێندنگەیەک فێری فڕین بوون کە ھەر بۆ ئازادی ‌و کوردایەتی ‌و مافی چارەنووس خوڵقاوە، وا بەرز فڕین کە سەریان لێ تێکچووە ‌و خراپ دەفڕن ‌و خراپیش دەکەون.
با رێبوارانی راستەقینەی ئەو رێگایە خەمبار نەبن، ھێشتا مێژوو دوا قسەی خۆی نەکردووەو کتێبەکە کراوەیە و حیسابەکە دانەخراوە. رێگا راستەکە چونکە راست‌و رەوایە، ھەر بۆ ئامانجە راستەکەمان دەبات، با سەد قەدبڕی تێدا بێت. پاوەری فیکرو باوەڕ بنچینەیەو ھەر ئەوە دەتەنێتەوە، پاوەری فیکر دەچەسپێ‌و پاوەری ھێزداریی، لەباشترین حاڵدا، دەتوانێ بسەپێنێ، ناتوانێ بچەسپێنێ.

ئەم وتارە دەربڕی ڕاوبۆچونی نوسەر خۆیەتی و کوردسات نیوز لێی بەرپرس نیە
5/26/2017 6:35:54 PM
‌‌ بابەتەکانی تری نوسەر ...
ستران عەبدووڵا
ستران عەبدووڵا
ستران عەبدووڵا
ستران عەبدووڵا
ستران عەبدووڵا